वेब सिरीज परीक्षण – कारगिल म्हटलं की डोळ्यांसमोर उभ्या राहतात बर्फाच्छादित पर्वतरांगा, शत्रूच्या गोळीबारात तिरंगा फडकवण्यासाठी जीवाची बाजी लावणारे भारतीय जवान आणि ‘यश किंवा मृत्यू’ या एकाच निर्धाराने लढणारे सैनिक. १९९९चे कारगिल युद्ध हे भारतीय सैन्याच्या शौर्य, त्याग आणि देशभक्तीचे सुवर्णपान आहे. या युद्धाची गाथा अनेकदा पडद्यावर आली आहे; मात्र कारगिलच्या आकाशात भारतीय वायुसेनेने लढलेली निर्णायक लढाई तुलनेने कमी सांगितली गेली. याच पार्श्वभूमीवर आलेली ‘ऑपरेशन सफेद सागर’ ही वेब सिरीज भारतीय वायुसेनेच्या ‘गोल्डन ॲरोज’ स्क्वाड्रनच्या धाडसी हवाई मोहिमांची कथा प्रेक्षकांसमोर घेऊन येते.
भारताचा विश्वास घात करत मे १९९९ मध्ये पाकिस्तानी सैन्य आणि घुसखोरांनी नियंत्रण रेषा ओलांडून कारगिल, द्रास आणि बटालिक परिसरातील उंच पर्वतरांगांवर कब्जा केला. परिस्थिती गंभीर होताच भारतीय लष्कराने ‘ऑपरेशन विजय’ सुरू केले. भारतीय जवान जमिनीवरील शत्रूच्या ताब्यात गेलेली शिखरे परत मिळवण्यासाठी जीवाची बाजी लावत असताना भारतीय वायुसेनेने ‘ऑपरेशन सफेद सागर’च्या माध्यमातून त्यांना आकाशातून साथ दिली. याच हवाई युद्धाचा थरार या सिरीजचा गाभा आहे.
कारगिल युद्धात भारताने ‘ऑपरेशन विजय’ आणि भारतीय वायुसेनेच्या ‘ऑपरेशन सफेद सागर’च्या माध्यमातून शत्रूला जोरदार प्रत्युत्तर दिले. पायदळ, तोफखाना आणि वायुसेनेच्या समन्वयातून टोलोलिंग, टायगर हिलसह महत्त्वाची शिखरे पुन्हा ताब्यात घेत भारताने अखेर पाकिस्तानला माघार घेण्यास भाग पाडले. २६ जुलै १९९९ रोजी भारताने विजय मिळवला. या युद्धात भारताचे ५२७ जवान हुतात्मा झाले, तर पाकिस्तानच्या बाजूने सुमारे ७०० ते १,००० सैनिक मारले गेल्याचा भारतीय अंदाज आहे. हा विजय भारतीय सैन्याच्या शौर्य, रणनीती आणि अदम्य धैर्याचा ठरला.
कारगिलच्या अतिशय उंच पर्वतरांगांमध्ये हवाई कारवाई करणे सोपे नव्हते. विरळ हवा, बर्फाच्छादित डोंगर, अत्यंत कमी तापमान, शत्रूच्या गोळीबाराचा धोका आणि क्षणार्धात घ्यावे लागणारे निर्णय अशा प्रतिकूल परिस्थितीत भारतीय वैमानिकांनी केलेल्या मोहिमा अत्यंत धोकादायक होत्या. ही जोखीम आणि मानसिक दबाव पडद्यावर आणण्याचा प्रयत्न सिरीज करते.
सिरीजची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे हवाई युद्धाचे चित्रण. लढाऊ विमानांचे टेकऑफ, पर्वतरांगांमधून होणारी उड्डाणे, लक्ष्याचा शोध, हल्ल्यापूर्वीचा तणाव आणि काही सेकंदांत घ्यावे लागणारे निर्णय हे प्रसंग प्रभावी ठरतात. विमान आकाशात झेपावताना आणि खाली शत्रूच्या ताब्यात असलेल्या पर्वतरांगा दिसताना निर्माण होणारा थरार काही क्षणांसाठी प्रेक्षकांना थेट १९९९च्या रणभूमीत घेऊन जातो.
दिग्दर्शक ओनी सेन यांनी युद्धकथेच्या चौकटीत वैमानिकांच्या वैयक्तिक भावना आणि मानसिक संघर्षालाही स्थान दिले आहे. देशासाठी जीव धोक्यात घालणाऱ्या सैनिकामागे असलेले कुटुंब, मृत्यूची सततची जाणीव आणि तरीही कर्तव्याला प्राधान्य देण्याची मानसिकता दाखवण्याचा प्रयत्न दिसतो. त्यामुळे ही केवळ विमानांची आणि बॉम्बहल्ल्यांची कथा न राहता सैनिकांच्या भावविश्वालाही स्पर्श करते. सिद्धार्थने स्क्वाड्रन लीडर अजय आहुजा यांची भूमिका साकारली आहे, तर जिमी शेरगिल विंग कमांडर बी. एस. धनोआ यांच्या भूमिकेत दिसतो. दोघांची पडद्यावरील उपस्थिती प्रभावी आहे. जिमी शेरगिलचा संयमी आणि अधिकारपूर्ण अभिनय लक्षात राहतो, तर सिद्धार्थच्या भूमिकेत वैमानिकाचा आत्मविश्वास, कर्तव्याची जाणीव आणि मानसिक ताण जाणवतो. अभय वर्मा, प्राजक्ता कोळी, दिया मिर्झा, आदिल हुसैन, मिहिर आहुजा, तारूक रैना, अर्णव भसीन आणि इतर कलाकारांनीही आपल्या भूमिका योग्य पद्धतीने साकारल्या आहेत.
सिरीजमध्ये तत्कालीन पंतप्रधान अटल बिहारी वाजपेयी आणि पाकिस्तानचे तत्कालीन पंतप्रधान नवाज शरीफ यांचे काही वास्तविक व्हिडिओ फुटेज वापरण्यात आले आहे. त्यामुळे कथेला प्रत्यक्ष घटनांचा संदर्भ मिळतो. एका बाजूला दिल्लीतील राजकीय-कूटनीतिक हालचाली आणि दुसऱ्या बाजूला सीमेवर प्रत्यक्ष गोळ्यांचा सामना करणारे जवान, या दोन पातळ्यांमुळे कथानकाला वास्तवाची जोड मिळते.
मात्र सिरीजची सर्वात मोठी अडचण म्हणजे पटकथेची गती.
कारगिल युद्धाची पार्श्वभूमी आणि भारतीय वायुसेनेच्या हवाई मोहिमांची कथा एवढी थरारक आहे की प्रत्येक भाग प्रेक्षकांना खिळवून ठेवेल अशी अपेक्षा निर्माण होते. पण काही प्रसंगांमध्ये कथा अनावश्यकपणे संथ होते. विशेषतः वायुसेनेच्या तुकडीभोवती फिरणारे काही वैयक्तिक आणि भावनिक प्रसंग कथेला मानवी स्पर्श देतात खरे; मात्र काही ठिकाणी ते मुख्य कथानकाचा वेग कमी करतात. काही प्रसंग सहज वगळता आले असते असे वाटते. युद्धभूमीवर पुढच्या क्षणी काय होणार याची उत्सुकता निर्माण झालेली असताना कथा अचानक दुसऱ्या ट्रॅकवर जाते आणि थराराची धार कमी होते. त्यामुळे सिरीज काही ठिकाणी उगाच ताणली गेल्याची भावना निर्माण होते.
संवादांच्या बाबतीतही अशीच परिस्थिती आहे. काही संवाद प्रभावी आहेत; मात्र कारगिलसारख्या ऐतिहासिक विषयाला आणखी धारदार आणि लक्षात राहणारे संवाद मिळाले असते तर सिरीजचा परिणाम अधिक मोठा झाला असता. स्क्रीनप्लेला आणखी घट्ट बांधणीची गरज जाणवते. तरीही ही सिरीज नाकारता येत नाही. कारण तिच्या केंद्रस्थानी असलेली कथा काल्पनिक नाही; ती आपल्या इतिहासातील एका अभिमानास्पद पर्वाची आठवण आहे. कारगिलच्या युद्धात भारतीय वायुसेनेची भूमिका काय होती, उंच पर्वतरांगांमध्ये हवाई मोहिमा किती कठीण होत्या आणि एका वैमानिकाच्या काही सेकंदांच्या निर्णयामागे किती मोठी जबाबदारी असते, हे सिरीजमधून जाणवते.
‘ऑपरेशन सफेद सागर’ची सर्वात मोठी ताकद म्हणजे तिची शौर्यगाथा; तर सर्वात मोठी कमतरता म्हणजे त्या शौर्यगाथेला पूर्ण ताकदीने पुढे नेण्यात आलेली पटकथेची असमान गती. काही अनावश्यक प्रसंग कमी केले असते, संवाद अधिक प्रभावी केले असते आणि स्क्रीनप्ले आणखी घट्ट बांधला असता तर ही सिरीज निश्चितच आणखी उंच भरारी घेऊ शकली असती. पण काही त्रुटी असूनही कारगिलच्या युद्धाची ही बाजू पाहणे महत्त्वाचे आहे. आपण कारगिलची लढाई अनेकदा जमिनीवरून पाहिली आहे; ‘ऑपरेशन सफेद सागर’ तीच लढाई आपल्याला आकाशातून दाखवते.
भारतीय वायुसेनेच्या ‘गोल्डन ॲरोज’ स्क्वाड्रनचा पराक्रम, सीमेवर लढणाऱ्या जवानांचे धैर्य आणि देशासाठी सर्वस्व पणाला लावणाऱ्या सैनिकांची मानसिकता यामुळे सिरीज अनेक ठिकाणी अंगावर रोमांच उभे करते. ‘ऑपरेशन सफेद सागर’ ही परिपूर्ण युद्धसिरीज नाही; पण भारतीय वायुसेनेच्या शौर्याचा हा अध्याय जाणून घेण्यासाठी आणि कारगिलच्या आकाशात लढलेली अदृश्य लढाई अनुभवण्यासाठी एकदा आवर्जून पाहावी. कारण सीमेवर उभा असलेला सैनिक असो किंवा हजारो फूट उंचीवर शत्रूला सामोरा जाणारा वैमानिक — देशासाठी घेतलेला प्रत्येक निर्णय हा स्वतःच्या जीवापेक्षा मोठा असतो.
प्लॅटफॉर्म : Netflix
दिग्दर्शक : ओनी सेन
निर्माते: संजय राउत्रे, सरिता पाटील आणि मेहबूब पाल सिंग ब्रार
प्रमुख कलाकार : सिद्धार्थ, जिमी शेरगिल, अभय वर्मा, दिया मिर्झा, प्राजक्ता कोळी, आदिल हुसैन, मिहिर आहुजा, तारूक रैना, अर्णव भसीन आदी
प्रकार : युद्ध / ड्रामा
एकूण भाग : ६
प्रत्येक भागाचा कालावधी : सुमारे १ तास
प्रदर्शन : ७ ऑगस्ट २०२६
सिरीजचे लेखक : संदीप जैन, बारुण कश्यप आणि निखिल रवी
लेखन : रामकुमार शेडगे
